Bir Fotoğrafın Kehaneti Olabilir Mi?

Susan Sontag, Fotoğraf Üzerine adlı yazdığı ünlü eserinde, fotoğraf anlam üretmez, sadece gösterir, der. Fotoğrafta anlamın üretimi; zamanın ilerleyişi, bağlam ve üzerine yazılan metinler gibi dış müdahaleyle gerçekleşir. Diğer taraftan belirli bir anlamı üretmek amaçlı olarak “tasarlanmış” halde fotoğraf çekmek de mümkün olsa da bu anlamın garanti edemez. Zira tasarlanmış olsa bile fotoğraf, onu anlamlandıracak metne ihtiyaç duyar ve fotoğrafa kazandırılan anlam ise zamanla aşınabileceği gibi yeniden üretime de maruz kalabilir.

Bilindiği gibi tüm dünyanın televizyon başına kitlendiği 19 Temmuz 2026 Pazar günü 2026 Dünya Kupası Final maçında Arjantin ile İspanya karşı karşıya geldi. Elbette bu bir Dünya Kupası finali olmasıyla başlı başına önemliydi, fakat ilk etapta olağan sayılabilecek bir final maçıydı. Diğer taraftan bu maçta hem Arjantin ve hem de dünya futbolunun yıldızı Lionel Messi ile İspanya ve Barcelona’nın genç yıldızı Lamine Yamal’ın karşı karşıya gelecek olmasıydı. Bu da aslında olağan bir durumdu, zira kupa maçlarında pek çok yıldız futbolcunun karşı karşıya geldiği maçlar oynandı. Fakat maç öncesinde Messi ve Yamal’ın yıllar öncesinde çekilmiş bir fotoğrafı adeta maçın önüne geçti. Messi’nin 2007 yılında yardım amaçlı bir fotoğraf çekiminde henüz 5-6 aylık bebek olan Lamine Yamalı plastik küvette yıkadığı fotoğraf başta sosyal medya olmak üzere ulusal ve uluslararası tüm medya platformlarında gündem oldu (Foto 1). Yani, Lionel Messi’nin bundan 19 yıl önce yıkadığı bir bebeğin dünyada futbolunun yeni genç yıldızı olarak 2026 Dünya Kupası Finali’nde karşı karşıya gelecekti. Maçı 1-0 kazanan İspanya Dünya Şampiyonu oldu.

Sosyal medya platformları ile ulusal ve uluslararası basın yayın kuruluşlarında fotoğraf, “inanılmaz tesadüf”, “kader”, “kehanet”, “vaftiz ve kutsama”, “iki efsane”, “masal”, “film gibi”, “gerçek mi, yapay zekâ mı?” gibi çok çeşitli şekillerde nitelendirildi. Hatta böyle bir olasılığın gerçekleşme ihtimalini dahi hesaplamaya kalkışanlar bile oldu: 625 trilyonda 1. Gerçekte olan neydi? Bu bir fotoğrafın kehaneti olabilir miydi?

Bu yazının amacı, Lionel Messi’nin 2007 yılında henüz bebek olan Lamine Yamal’ı yıkarken çekilen fotoğrafının bugün gelinen noktada aradan geçen yılların ardından “kehanet”, “akıl almaz”, “inanılmaz”, “mucize”, “kader” ya da “film gibi” çeşitli nitelemelerle nasıl yeniden anlamlandırıldığını çözümlemektir. Yazıda fotoğrafın dijital medya aracılığıyla yeniden dolaşıma girmesini, kuşaklararası aktarımı, kurumsal aktörlerin rolünü, bakım emeğinin toplumsal cinsiyet boyutunu, vaftiz ya da kutsanma metaforlarını, ayrıca Barcelona’nın göç ve kent coğrafyasını birlikte ele alarak görüntünün nasıl çok katmanlı olarak anlamlandırılabileceği ele alınmaktadır. Hatta bu fotoğrafın nasıl yeniden defalarca üretilerek bir futbol mitine dönüşebileceği tartışılmaktadır. Temel odağı ise fotoğrafta anlamın geriye doğru taşınarak başlangıcından bütünüyle nasıl sıyrılabileceğinin tipik bir örnek oluşturduğunu vurgulamaktır.

Fotoğraf: Messi’nin takvimde yer alan fotoğrafı dışında bebek Lamine Yamal’ı plastik küvette yıkadığı fotoğraf

Kaynak:https://www.fcbarcelona.com/en/news/4055530/magical-photo-by-the-fc-barcelona-foundation ve https://apnews.com/article/messi-yamal-photo-world-cup-final-argentina-spain-ef3ef3da74cdc02731dee63718d91229

Fotoğrafın Kısa Hikayesi

Fotoğrafın hikayesi, 2007 yılında Barcelona Vakfı ile Sport gazetesinin iş birliği ve UNICEF’in çocuklar için yaptığı bir yardım kampanyasına dayanıyor. Kampanya, Barcelonalı futbolcularla çocukların fotoğraflarının olduğu bir takvim hazırlanması ve gelirinin dünya çocukları için UNICEF’in kullanımına sunulması amaçlanmış. Bunun için hangi futbolcunun hangi çocukla fotoğraf çekimine katılacağını belirlemek için bir çekiliş yapılması düşünülmüş ve böylece 12 futbolcu 12 çocukla kura sonucu eşleştirilmiş. Çekilen kurada Messi için de Lamine Yamal adlı daha 5-6 aylık bebek çıkmış. Messi’nin bebek Lamine Yamal ile olan fotoğrafı için kulübün soyunma odasında plastik bir küvette bebeğin yıkandığı sahne düşünülmüş. Fotoğrafın çekildiği 2007 yılında Messi henüz kariyerinin başında (20 yaşında) genç bir futbolcu. Messi’den bebek Yamal’ı yıkaması istenmiş ve bu sırada fotoğrafları çekilmiş. Bu yazının konusu olan fotoğraf, Barcelonalı futbolcuların takvimde yer alacak 12 çocukla kulübün soyunma odasında çektirdikleri 12 fotoğraftan birisi olup fakat takvimde yayınlanmamış olanıdır. Hazırlanan takvim, Dayanışma Takvimi 2008 (Calendari Solidari 2008) adıyla Barcelona Vakfı, Sport Gazetesi ve UNICEF logolarıyla 2008’de yayınlanmıştır.

Buraya kadar her şey normal ve olağan akışında gözüküyor. 2007 sonrasında Messi’nin 2021’de Barcelona’dan ayrılana kadar gösterdiği kariyer gelişimi ve futbol dehasına düşünürken Lamine Yamal’ın da yükselen futbol kariyeriyle fotoğrafın anlamı değişmeye başladı. 2014’de Lamine Yamal kulübün alt yapısına henüz 7 yaşındayken girdi. Messi ise 2021 yılında kulüp tarihinin bir efsanesi olarak ardında bıraktığı sayısız başarıyla ağlaya ağlaya ayrılarak Fransa’ya gitti. Bir dönem A takımın antrenörü olan Xavi Hernández tarafından A takım antrenmanlarına çağrılan Lamine Yamal 29 Nisan 2023’te Real Betis karşısında, 15 yıl 9 ay 16 günlükken Barcelona formasıyla ilk resmî maçına çıktı. Yamal’ın Barcelona kariyerine 2024 yılında İspanya milli takımında Avrupa Şampiyonası eklendi ve Yamal 16 yaş 11 aylık iken İspanya-Hırvatistan maçında şampiyonanın en genç oyuncusu olarak ilk 11’de sahaya çıktı ve İspanya Avrupa Şampiyonu olarak turnuvayı tamamladı. Fotoğrafın hikayesi de tam bu şampiyona sırasında Yamal’ın babasının o dönemlerde “iki efsanenin başlangıcı” etiketiyle 2007’de çekilen takvimde yayınlanmayan bu fotoğrafı sosyal medya hesabından paylaşmasıyla başladı. Aynı fotoğraf, 2026 dünya kupası finali öncesinde bu ikilinin karşı karşıya gelecek olmasıyla en fazla konuşulan, yeniden üretilen, hatta videolara dönüştürülen ve aradan geçen 19 yıl sonrasında dünya futbol tarihinin saha dışında çekilmiş belki de en sıradışı fotoğrafları arasına girdiği söylenebilir.

Fotoğrafta Anlamın Geriye Doğru İnşası

Messi’nin Yamal’ı yıkadığı bu fotoğrafa çekildiği günlerde sadece Messi’nin yardım amaçlı bir kampanya için bir bebeği yıkadığı görülecekti. Ve fotoğraf sadece bebeğin ailesi, fotoğrafı çeken sanatçı, Barcelona kulübü ve ilgili yardım takviminin tarihinde bir fotoğraf olarak kalacaktı. Şayet Lamine Yamal daha şimdiden Barcelona kulübü dışında ülkesi İspanya ile futbolda dünya çapında bir başarıya erişmemiş olsaydı, bu fotoğraf ne bir mucize ne bir kader ne de bir kutsama olarak görülmeyecekti. Oysa aynı fotoğrafa bugün bakanlar bambaşka bir anlam yüklüyor. Bugün aynı fotoğraf bir dünya futbolunda süperstarının yerine geçmeyen başlayan bir süperstarın doğuşunu “kutsaması”, “el vermesi” ya da “vaftiz etmesi” gibi çok çeşitli sıfatlarla tanımlanıyor. Çünkü aradan geçen 19 yılda Messi bir “efsane” olmuş ve yıkadığı bebek de erken yaşında yakaladığı başarılarla yerine geçecek “yeni efsane” ya da “selefi” olarak görülmeye başlandı. Böylece fotoğraf çekildiği dönemki düz anlamları bir tarafa bırakılıp bir ustanın bir sonraki kuşağa yeteneklerini aktarması, onu kutsaması, ona el vermesi olarak yeni anlamlar kazanmaya başladı. Böylece fotoğraf bir yardım faaliyeti için çekilmiş fotoğraf bir ustanın yerine geçecek kişiyi adeta kutsarcasına ona her şeyini aktardığı kutsal bir mite dönüşmektedir. Fotoğraf her ne kadar aynı olsa da anlamın döneme göre yeniden üretimine tanıklık edilmekte ve hatta bu yeni üretimiyle fotoğraf dünya futbolunun soyunma odasında çekilmiş en ikonik fotoğrafına dönüşmesine adaydır.

Final maçı öncesi FIFA etkinliğinde katılan Messi’ye bu fotoğraf sorulduğunda “O fotoğraf gerçekten çılgınca; hayatın garip bir cilvesi. O daha bebekken onunla bir fotoğraf çektirmiştim, bugün ise ikimizin de bir Dünya Kupası’nda yer alıyor olması inanılmaz” olarak nitelendirmiştir. Lamine Yamal’a sorulduğunda “Fotoğrafın çekildiği sırada Messi’yle birlikte olduğumun elbette farkında değildim. Fotoğrafı bana ilk gösteren babam oldu. Ancak Leo’yla karşılaştırılmamı istemediğimiz için onu daha önce hiç kamuoyuyla paylaşmamıştık. Tarihin en iyi futbolcusuyla karşılaştırılmak elbette kimseyi rahatsız etmez. Fakat bu tür karşılaştırmalar insana zarar da verebilir; çünkü hiçbir zaman onun gibi olamayacaksınız,” diyor. Fotoğrafı çeken Joan Monfort ise Messi’ye benzer şekilde "İnanılmaz bir şey" diye nitelendiriyor. "O zaman kimse bu bebeğin bugünkü kişi olacağını hayal edemezdi. Messi'nin de kim olacağını bilemezdiniz. 2007'den bahsediyoruz. Messi Barça'da daha yolun başındaydı. Bu işlerde kaderin payı büyük."

Bir futbolcunun diğerini kutsaması mı?

Fotoğraf içerdiği unsurlar itibariyle Hristiyanlıktaki vaftiz etme ritüelinde olduğu gibi suyla arınma, yeniden doğma ve yeni bir topluluğa dahil olma gibi anlamlara gönderme yaparcasına güçlü bir sembolik çağrışımlar sunmaktadır. Elbette böyle bir düşünce fotoğrafın tasarım ve çekim aşamasında doğrudan dikkate alınmış değildir. Fakat her iki futbolcunun kariyeri ve başarıları dikkate alarak geriye doğru bakıldığında fotoğrafın bir tür “futbolcunun vaftizi” olarak da okunabileceğini düşündürtmektedir.

Fotoğrafa Messi, elbette bir rahip ya da piskoposu olarak değil futbol yıldızının yetenek ve başarısını bebek üzerinde kutsayan bir usta/aktör olarak konumlandırılabilir. Bebek Lamine Yamal ise henüz kimliği belirsiz olsa da yıllar sonrasında kendini futbol dünyasının gelecek vaat eden yıldızı olamaya katılacak kişidir. Su ise yıkanmanın bir asli öğesi olmaktan çıkarak, arınma ve yeni bir kimliğe bürünmeyi sağlayacak olan geçişi simgeleyen araca dönüşecektir. Böylece yıkanmayı gösteren bu fotoğraf, bir ustanın futbol dünyasına yeni yetişen genç neslin kabul edilecek ritüeli ya da töreni olarak yorumlanabilir.

Fotoğrafın çekildiği mekân da bir kilise ya da katedral gibi dini ibadet yeri değil, Camp Nou Stadı’nın soyunma odasıdır. Bu stadyum ise dünya futbolunun deyim yerindeyse mabetleri arasında gösterilebilecek yerler arasındadır. Bu yönüyle fotoğraf, çekildiği yer itibariyle kutsamanın mahiyetine ve ruhuna uygundur. Soyunma odaları, futbol takımlarının maçlara hazırlandığı, takım kültünün inşa olduğu, zaferlerin kutlanıp üzüntülerin paylaşıldığı tiyatrodaki gibi sahanın sahne arkası parçasıdır.

Fotoğrafta izlenen sahne, bir futbolcunun bebeğe dokunuşu ya da onu yıkaması değil, bir futbol dâhisinin kendi bilgi, beceri ve yeteneğini yerine geçecek olan genç bir yıldıza aktardığı kutsamayı anımsattığı şeklinde yorumlanmaktadır. Böylece fotoğraf, “kehanet”, “el verme”, “mirasın devri” ya da “futbolun vaftizi” gibi anlamların yüklenmesiyle karşı karşıyadır. Bu ise sporun esasında genç yıldızların yetişirken kendinden önceki kuşakların yıldız oyuncularıyla kıyaslamanın yanı sıra mitolojik ve dini referansları kullanarak nasıl anlamlandırıldığını da göstermektedir. Hatta bu yeni anlamıyla fotoğraf bir mitin nasıl inşa olduğunun/olacağının işareti olarak düşünülebilinir.

Kuşaklararası Aktarım

Fotoğrafın bir diğer anlamı, iki futbol kuşağının aynı karede bir araya getirilmiş olmasıdır. Hem de alt kuşağın temsil eden bebek Lamin Yamal’ın o zamanlar futbolcu olup olmayacağını bilmeden. Messi, fotoğrafın çekildiği 2007 yılında henüz 20 yaşında olup Y kuşağını, bu tarihte doğmuş olan Yamal ise Z kuşağını temsil eder. Bu yönüyle fotoğrafa bakıldığında genç bir futbolcunun bir bebeğe dokunuşu değil, futbolda birbirini takip eden iki kuşağın sembolik bir teması olarak görülebilir.

Messi’nin ve Yamal’ın bugün gelinen noktada oluşturdukları futbol kariyerleri ve başarıları göz önüne alındığında bir önceki kuşağın bilgi, beceri ve yeteneklerini sonraki kuşağa sembolik olarak aktarımına işaret ediyor. Fotoğrafın çekildiği yıllarda ne böyle bir amaç güdülmüş ne de düşünülerek planlanmıştır. Fakat bugün ilgili fotoğraf bir ustanın çırağına bilgi ve mirasının devri olarak görülmeye ve anlamlandırılmaya başlanmıştır. Bu yönüyle kuşaklararası aktarımın sürekliliği, önceki kuşağın bilgi ve deneyimlerine değer verme, sonraki kuşağa yol gösterme söz konusudur. Bu yönüyle fotoğrafın kazandığı yeni anlam, günümüz dünyasında kuşaklararası iletişim ve aktarımlarda yaşanan çeşitli sorunların aşmak adına oldukça önemlidir.

Fotoğrafın Görünmeyen Aktörü: Kurumlar

Fotoğrafın ortaya çıkmasından iki futbolcunun bugün dünya futbol sahnesindeki başarısına kadar arka planda kalan kurumların da varlığını da dikkatlerden kaçırmamak gerekir. Her şeyden önce fotoğraf kendiliğinden çekilmiş değildir. Bu fotoğraf çekilme amacı itibariyle FC Barcelona Vakfı, Sport gazetesi ve UNICEF tarafından planlanan bir sosyal sorumluluk projesinin bir ürünüdür. Dolayısıyla fotoğraf, aynı zamanda kurumlar arası iş birliği yaparak sosyal sorumluluk projesine sahip çıkmak ve bunun için bir araya gelebilmiş olmaya da karşılık gelir. Bütün bu süreç, kulübün misyonu ile yakından ilgilidir. FC Barcelona kulübü sadece bir futbol kulübü olmasının ötesine geçen bir imaj üretmek ve bunu da toplumsal sorunlara duyarlılık göstererek gerçekleştirmeyi hedeflemektedir.

Bir futbol kulübünün sosyal sorumluluk projesine katılımının ötesinde bu fotoğraf FC Barcelona kulübünün müzesi ve arşivinde başka nasıl bir anlam kazanacaktır? Her iki futbolcu başka kulüplerden yetişerek FC Barcelona’ya transfer olmayıp altyapıdan yetiştirilmiştir. Dolayısıyla bu fotoğraf kulüp için bir rastlantı olmanın ötesinde bir kulübün kuşaklararasında futbol kültürünün oluşturulması ve aktarılmasıyla nasıl yeniden üretilebileceğinin en güzel kanıtıdır. Böylece mesele, sadece bir futbolcu yetiştirmek değil aynı zamanda bir kulüp kültürünün ne kadar doğru ve sağlam bir temellerle nasıl inşa edildiğini de ortaya koymaktır. Kısacası, fotoğrafın görünmeyen bir diğer yüzü, iki farklı kuşak futbolcuyu bir araya getirerek onları yetiştirip dünya futbol sahnesine sunan kurumsal yapı aktörü olan FC Barcelona kulübüdür.

Bakımın Cinsiyetini Tepetaklak Etmek

Fotoğrafın bir diğer dikkat çeken boyutu bakımın yerleşikleşmiş toplumsal cinsiyet rollerini tersyüz ediyor olmasıdır. Bilindiği gibi bakım vermek geleneksel ve eril toplumlarda yaygın olarak kadınların omuzlarındadır. Bebeğin korunması, beslenmesi, yıkanması gibi her türlü bakımı bebeğin annesi olması yönüyle de kadına yüklenmiştir. Kadınla özdeşleştirilmiş bebek bakım sürecinde erkek görünmezdir.

Messi ve Yamal fotoğrafı ise bu genel yapıyı sembolik olarak da olsa altüst eden bir sahnedir. Takvimde erkek futbol takımının bazı futbolcularında oluşan bir grup ile çocuklar eşleştirilmiş fakat Yamal dışında hiçbirisi bebek değildir. Bu yönüyle fotoğraf, takvimdeki diğer fotoğraflardan ayrılan özgün bir tarafı vardır. Bir bebeğin fotoğrafını çekmek için de onun temel ihtiyaçlarından birisi olan yıkanması tercih edilmiş ve bunu da kulübün genç bir yıldızı olan Messi gibi bir erkek futbolcudan yapması istenmiştir. Bir bebeğe çok dikkatli ve nazik davranılması gereken yıkanma eylemini futbolcu gibi güçlü, dayanıklı ve rekabetçi bir oyunun aktöründen gerçekleştirmesi istenmiştir. Messi gibi profesyonel futbol dünyasının genç bir yıldızının bunu yardım/destek almaksızın başarabilmesi çok da kolay değildir. Fotoğrafın çekimini yapan Joan Monfort, bu anları şu şekilde anlatmıştır:

Kolay bir görev değildi, çünkü Messi çekim için plastik bir küvette giren bebekle nasıl etkileşime gireceğini bilmiyordu. Messi oldukça içe dönük birisi, utangaçtı. Soyunma odasından çıkıyordu ve aniden kendini başka bir soyunma odasında, içinde su dolu plastik bir küvet ve bir bebekle buldu. Karmaşıktı. İlk başta onu nasıl tutacağını bile bilmiyordu.

Bir erkek futbolcunun bir bebeği yıkaması toplumsal cinsiyetin rol dağılımında bebek bakımında pek ala erkeklerin de rol üstlenebileceğini göstermektedir. Sadece fotoğraf çektirmek için bile olsa erkeğin bebek bakımıyla yakından tanışması anlamında sembolik de olsa bu fotoğraf önemlidir. Zira güç ve rekabet üzerine kurulu bir oyunun figürü olan futbolcu, nezaket, dikkat, kırılganlık, şefkat gösteren bakım veren bir erkeğe dönüşmesi görülmektedir. Bununla birlikte bu fotoğraf yine bebek bakımındaki toplumsal cinsiyet rollerini bütünüyle değiştirmez. Zira, takvimde yayınlanan fotoğrafta bebeğin annesi de yıkanma sırasında yer almaktadır. Bu durum kadının yine de gözetimi ve denetiminin olduğuna işaret eder. Yine de Messi’nin bebek bakımında görüntülenmesi erkeklerin de bakım rolü alabileceğini gösterdiği gibi yerleşik toplumsal cinsiyet algılarını kısmen de olsa sarsmaktadır.

Fotoğrafın Coğrafyası: Kimlik, Kent, Göç ve Göçmenlik

Fotoğrafın iki aktörü ve fotoğrafın çekildiği yer Barcelona kenti birlikte düşünüldüğünde göçün de ne kadar belirleyici olduğu ortaya çıkar. Fotoğrafın coğrafyası olan sadece Barcelona kenti değil aynı zamanda bu kentin ve İspanya’nın göç coğrafyası ve tarihselliğiyle de yakından ilgilidir. Her iki futbolcuya yaşam gidişi/geçişi perspektifinden bakıldığında göç ve göçmenliğin önemli bir kırılım ve dönüşüm oluşturduğu görülür.

1987’de Arjantin’in Rosario kentinde doğan Messi, dört yaşında mahallesindeki Grandoli takımında, sekiz yaşındaysa Rosario’nun önemli kulüplerinden Newell’s Old Boys altyapısında oynadı. Daha sonra büyüme hormon tedavisi gerektiren bir sağlık sorunu nedeniyle 13 yaşında ailesiyle birlikte Barcelona’ya göç etmek zorunda kaldı. Zira kulüp Messi’nin hem tedavisini üstlenmiş hem de altyapısında oynamasının önünü açan bir karar vermişti.- Hiç şüphesiz her göç gibi Messi için de Barcelona’ya gelmek ve uyum sağlamak kolay olmadı. Dolayısıyla Messi’nin kariyerinde sadece yetenek değil, aynı zamanda hem kulübün sunduğu imkanlar hem de göç ve uyum sağlama çabasında gösterdiği dayanıklılık da gözardı edilmemelidir. 2021 yılında Barcelona’dan gözyaşlarıyla ayrılarak Fransa’da Paris’e gelen Messi, 2 yıl sonra buradan da ayrılarak ABD’nin Miami kentinde futbol hayatına devam etmektedir. Messi, evli ve üç çocuk babasıdır.

Diğer tarafta ise Lamine Yamal ise her ne kadar Barcelona’da doğmuş olsa da anne ve babası göçmendir. Babası Faslı, annesi ise Ekvator Gine’sinden olan Yamal’ın çocukluğu, göçmen bir ailenin ekonomik güçlükler içinde büyüyen çocuğunun, önce mahalle futbolu sonrasında ise Barcelona’nın kurumsal altyapısı ile birleşmesiyle ortaya çıkmıştır. Katalonya’ya yerleşmesinin ardından restoran, hizmet ve konaklama sektörlerinde çalışarak yaşamını sürdüren Yamal’ın annesi Sheila, henüz 16 yaşındayken Yamal’ı dünyaya getirdi. Böylece sadece göçmenlik ve düşük yaşam koşulları ile mücadele değil aynı zamanda genç yaşta annelik sorumluluğu ile de tanışmış oldu. Yamal için bugün geldiği nokta ailesine bir servet sağlamanın ötesinde annesinin ona verdiği emeğin karşılığı olarak onu mutlu etmek olmuş. Babası ise Mounir Nasraoui Fas’dan İspanya’ya göç etmiş bir ailenin üyesi olup annesinin de yaşadığı Barcelona’nın kuzeydoğusundaki Mataró kentinin Rocafonda mahallesine yerleşmiştir. Yamal henüz üç yaşındayken annesi ve babası ayrılsa da babaannesinin de Yamal’ın çocukluğunda özel bir yeri vardır. Kentin yoksul göçmen mahallelerinde göçmen bir kadının mücadelesi, güvencesiz işlerde çalışan bir baba ve geniş ailesiyle birlikte Yamal’ın futbol kariyeri Barcelona kulübünün altyapı sistemiyle şekillendi. Yamal’ın bir diğer dikkat çeken yönü babası ve babaannesinin etkisiyle olma ki, kendini İslam dinine mensup birisi olarak tanımlaması ve maçlarda bu yönünü ortaya koyan ritüelleri sergilemesidir. 11 Mayıs 2026’da yapılan Barcelona’daki şampiyonluk kutlamaları sırasında büyük bir Filistin bayrağı taşıyan Yamal bu davranışıyla sembolik olarak Filistin meselesinde tavrını beli ettiği söylenebilir. Diğer taraftan Yamal, milli takım olarak Fas’ı değil İspanya’yı tercih ettiği gibi kendini de bir İspanyol olarak tanımlıyor. Bunun birlikte Fas’ın ailesinin ve kimliğinin bir parçası olduğunu söylemekten geri kalmıyor.

Her iki futbolcunun hikayesi neden İspanya’da özellikle de Barcelona’da kesişiyor olabilir? Her şeyden önce Barcelona tarihsel olarak bir liman kentidir. Dolayısıyla ticaret, sanayi ve turizmin eklemlendiği kent, sadece sermayenin değil aynı zamanda uluslararası insan hareketliliğinin de önemli düğüm noktasını oluşturur. Kentin 2007 yılı itibariyle nüfusunun %15’i yabancılardan, %18’i ise yurtdışı doğumlulardan meydana gelir. Hatta bu oranlar 2026 yılı itibariyle daha da artarak yabancılarda %26,6’ya yurtdışı doğumlularda ise %36,2’ye yükselmiştir. Giderek artan göçmen varlığı kentin bugünün küresel dünyasında kozmopolit bir yapıya sahip olduğunu gösterir. Bununla birlikte kentin diğer avantajı, Barcelona gibi köklü ve kendi futbol kültürünü üretebilen bir misyonda dünyadan yetenekli oyuncuları kendi sisteminde dönüştürerek tekrar küresele taşıyabilen bir kulübe sahip olmasıdır. Messi bu bakımdan Arjantin’deki bir yeteneğin Barcelona’ya taşınması; Yamal ise kentteki yoksul ve göçmen nüfuslu bir mahalledeki bir yeteneğin dünyaya taşıması olarak yorumlanabilir. Messi 13 yaşında Yamal ise 7 yaşında kulübün La Masia adı verilen sistemin içinde her ikisinin de erken dönem dezavantajlılıklarından sıyrılarak dünyaya sunulabilecek eşsiz bir kariyer inşa edilmiş olmasıdır. Dolayısıyla ortaya çıkan Messi-Yamal fotoğrafı, sadece iki efsanenin buluşması değil aynı zamanda uzun bir göç, kent ve kulüp tarihinin kesişiminde genç yeteneklerin dünya çapında birer futbol yıldızına dönüşüm hikayesine karşılık gelir.

Dijital Medya ve Arşivin Yeniden Ziyareti

Fotoğrafın dikkat çeken bir diğer yönü, yıllar öncesinde çekilmiş bir görüntünün dijital kayıtlar içerisinde bulunarak değişen tarihsel bağlamla birlikte yeniden dolaşıma sokulmasıdır. Bu yönüyle dijital kayıtlar, önceki basılı materyallere göre arşivlerinin çok daha kısa sürede erişilebilmesi ve günümüz iletişim kanalları üzerinden yeniden gündeme gelebilmesiyle ayrışır. Nitekim, Messi ve Yamal fotoğrafı da 2007’de çekilmiş ve 2024’de babası tarafından yeniden paylaşımı ile gündem olmuş, 2026’da ise iki oyuncunun Dünya Kupası finalinde karşılaşacak olmasıyla küresel düzlemde tekrar tekrar paylaşılarak adeta yeniden hayat bulmuştur.

Dijitalleşen dünyada fotoğraf teknolojilerindeki gelişmeler ve arşivlerinin de dijital olarak kayıtlarının tutuluyor olmasıyla fotoğraf, yeri geldiğinde arşivden çıkarılarak yeniden dolaşıma sokulması, başlangıçtaki anlamın dışında bambaşka bir şekilde yeniden üretilmesi hatta yepyeni sembolik bir anlam kazanması gibi bir dizi yeni gelişme yaşanmaktadır. Hatta fotoğraf, bilgisayar temelli çeşitli görüntü işleme teknolojileri, yapay zekâ araçları gibi çeşitli enstrümanlarla yeniden kurgulanarak tasarlanmaktadır. Böylece başlangıçtaki fotoğraf yapay zekâ ve animasyon teknikleri kullanılarak hareketlendirilmiş, farklı bakış açılarıyla yaklaşan hayali diyaloglar buna eklenmiş, sosyal medya platformlarında çeşitli videolara dönüştürülmüştür. Bunlardan bazılarında aradan geçen zaman bağlı olarak iki futbolcunun bugünkü halleriyle yeniden canlandırıldığı gibi bazılarında başlangıç fotoğrafındaki roller değiştirilerek Yamal’ın Messi’yi yıkadığı mizahi kurgulamalar yapılmıştır. Görüntü kimi zaman birbiri ile savaşacak iki ordunun komutanına, kimisinde iki Uzakdoğu dövüş sporcusuna, kimisinde ise ikonik çizgi film karakterlerine dönüştürülerek çok sayıda yeniden üretime konu olmuştur. Bütün bu yeniden üretimler tamamen yardım amaçlı çekilen Messi-Yamal fotoğrafının ilk anlamını neredeyse bütünüyle kaybettiğini açıkça gösterir. Dolayısıyla fotoğrafın çekim sırasında düşünülen ve tasarlanan amacı da fotoğraf ve fotoğrafçının kontrolünden böylece tamamen çıkmıştır. Fotoğraf üzerinde yapılan böylesine türlü türlü operasyonlarla arşivde saklanan fotoğraflar dönemin bağlamı, toplumsal algı, ihtiyaç ve beklentiler gibi bir dizi belirleyici faktörle yeniden hayat bulan kurgu ve tasarımlara uğrayabilir. Messi-Yamal fotoğrafı da bu durumun en güncel ve tipik örneğidir.

Sonuç olarak…

Netice itibariyle, Messi-Yamal fotoğrafı geleceği önceden haber veren ne bir kehanet ne de bir mucizedir. Aksine, geçmişin bugün gelinen noktadan bakıldığında yeniden anlamlandırılmasının en güzel, tipik hatta nadir örneğidir. Sontag’ın tam da ifade ettiği gibi, fotoğrafta anlam izleyicinin, bağlamın ve en önemlisi zamanın insafına kalır. Fotoğraf, eninde sonunda adeta kendi yaratıcısına ihanet edercesine izleyicinin ona yüklediği yeni anlamları kuşanarak varlığını sürdürür. Messi- Yamal fotoğrafı da başlangıçta bir yardım takvimi için üretilmiş sıradan bir fotoğraf karesi iken hem Messi’nin hem de Yamal’ın yıldızlaşmasıyla birlikte adeta seküler bir vaftize, kuşaklar arası yetenek ya da miras aktarımına veya futbol tarihindeki halefiyetin sembolik üretimine dönüşmüştür. Fotoğraf böylece tesadüfün nasıl kadere, arşivin nasıl kolektif hafızaya ve sportif başarının nasıl mitolojik bir anlatıya çevrildiğini göstermektedir. Dahası günümüz görüntü işleme teknolojisiyle aynı fotoğraf çok sayıda videoya dönüştüğü gibi aktörlerin de günümüzdeki halleriyle yeniden üretimine referans noktası olmuştur. Hem orijinal fotoğraf hem de yeni üretilmiş bambaşka halleriyle sosyal medya platformları üzerinden küreselde dolaşıma sokulmuştur. Kim bilir, belki de gelecekte bir de ritüele dönüşerek varlığını sürdürecektir. Hatta bundan sonra tüm yıldız futbolculardan yeni doğan bebekleri için böylesi ritüelleri yaptırmayı hayal eden aileler bile çıkabilir.